کیفیت ذرت در خوراک دام و طیور، استاندارد درجه‌بندی و دانسیته

ذرت را می‌توان پرمصرف‌ترین نهاده در تغذیه انواع طیور معرفی کرد که به دلیل آنالیز مطلوب آن، غلات دیگر از جمله گندم، جو، چاودار، تریتیکاله، یولاف و فرآورده‌های جانبی آن‌ها با آن مقایسه می‌شوند. طبق گزارش فائو، تولید جهانی ذرت ۵۹۴ میلیون تن در سال است که از حدود ۱۳۹ میلیون هکتار برداشت می‌شود. در این میان، ایالات متحده آمریکا با حدود ۳۸۴ میلیون تن تولید سالیانه ذرت، بزرگ‌ترین تولیدکننده ذرت در جهان محسوب می‌شود و پس از آن به ترتیب چین، برزیل، آرژانتین، اوکراین، هند، مکزیک و اندونزی قرار دارند. اطلاعات دقیق و قابل استناد در مورد میزان تولید ذرت در ایران چندان در دسترس نیست، اما به نظر می‌رسد در سال‌های پرآب به حدود یک میلیون تن در سال برسد. بیش از ۸۰ درصد تولید ذرت در ایران در استان‌های خوزستان، فارس، کرمانشاه، کرمان و قزوین انجام می‌شود.

در صنایع تولید خوراک دام و طیور، اغلب از ذرت درجه ۲ و ۳ استفاده می‌شود. این در حالی است که در شرایط کمبود نهاده، استفاده از ذرت با کیفیت کمتر نیز متداول است که ویژگی بارز آن، نسبت بالای خاکه و ذرت شکسته به دانه کامل و سالم است. علاوه بر این، به موازات افزایش درجه ذرت (کاهش کیفیت آن)، چگالی یا دانسیته آن کاهش پیدا می‌کند. دانه‌های خرد‌شده و شکسته تأثیر چندانی بر انرژی ذرت ندارند، اما شرایط را برای آلودگی قارچی و تولید مایکوتوکسین‌ها مهیا می‌کنند و از طرفی میزان افت وزن ناشی از انبارداری، حمل‌ و نقل و کاهش رطوبت را افزایش می‌دهند. حضور مواد خارجی در محموله ذرت به‌ طور قابل‌ توجه بر سطح انرژی قابل‌متابولیسم آن تأثیرگذار است.

در کشورهای مختلف از استانداردهای متفاوتی برای ارزیابی کیفیت ظاهری ذرت استفاده می‌شود، اما درجه‌بندی این غله بر پایه استاندارد آمریکا (USDA) مورد پذیرش جهانی است. بر اساس این استاندارد، نسبت دانه‌های آسیب‌دیده (کل)، دانه‌های آسیب‌دیده طی فرآیند خشک کردن و مواد خارجی در ذرت درجه ۲ نباید به ترتیب از ۵، ۰.۲ و ۳ درصد تجاوز کند و از طرفی کمینه دانسیته یا چگالی آن نباید کمتر از ۵۴ پوند/بوشل باشد. لازم به توضیح است که اهمیت شمارش دانه‌های آسیب‌دیده طی فرآیند خشک کردن به سبب وقوع واکنش میلارد و کاهش قابلیت هضم و زیست‌فراهمی نشاسته و اسیدهای آمینه قلیایی به‌ ویژه لیزین است.

ارتباط مستقیمی میان افزایش خاکه و دانه شکسته در محموله ذرت و بالا رفتن ریسک آلودگی قارچی وجود دارد، زیرا سطح شکسته دانه مسیر نفوذ قارچ‌های مولد سم را تسهیل می‌کند. دو مایکوتوکسین اصلی مرتبط با ذرت، آفلاتوکسین (تولیدشده توسط گونه‌های آسپرژیلوس) و فومونیزین (تولیدشده توسط گونه‌های فوزاریوم) هستند. برای ذرت درجه‌ خوراک انسانی، حد مجاز آفلاتوکسین کمتر از ۲۰ قسمت در میلیارد (ppb) و حد توصیه‌ای فومونیزین بین ۲ تا ۴ قسمت در میلیون (ppm) در ذرت کامل است؛ اگرچه حدود مجاز برای خوراک دام و طیور معمولاً متفاوت و در برخی موارد بالاتر تعیین می‌شود، اما همین ارقام مرجع خوبی برای درک حساسیت موضوع به دست می‌دهند.

وزن هر بوشل ذرت درجه یک معادل ۵۶ پوند است.

مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۸ در نشریه Applied Poultry Research منتشر شد که در آن اثر افزودن مولتی‌آنزیم (هاضم کربوهیدرات‌های غیرنشاسته‌ای) به جیره‌های حاوی ذرت با خاکه زیاد مورد آزمایش قرار گرفت. طبق نتایج این مطالعه، بیشترین اثر منفی استفاده از ذرت با خاکه زیاد روی عملکرد جوجه‌های جوان بوده و سبب کاهش مصرف خوراک در آن‌ها می‌شود.

در مجموع، استفاده از ذرت با خاکه بالا بدون افزودن آنزیم موجب افزایش ضریب تبدیل غذایی در کل دوره پرورش شد، اما با این وجود اثر منفی آن به موازات بالا رفتن سن گله کاسته شد. این در حالی بود که افزودن آنزیم به جیره‌های حاوی ذرت با خاکه بالا سبب بهبود عملکرد گله شد. عامل این اختلاف عملکرد در جیره‌های با و بدون آنزیم، مربوط به کاهش سطح انرژی خوراک اعلام شده است که با افزودن مولتی‌آنزیم تا حد زیادی جبران می‌شود.