جیرهنویسی طیور بر پایه SID AA
مروری فنی بر AID، SID، دفع درونزاد، روشهای آزمون، انتخاب بانک داده و استفاده از ضرایب قابلیت هضم در فرمولاسیون خوراک طیور.
یک ضریب ثابت و جهانشمول نیست؛ حاصل تعامل ماده خوراکی، روش آزمون و پرنده است.
نیاز پرنده و ارزش مواد خوراکی در این مقاله بر مبنای SID AA بیان شده است.
شاخص SID، ناپدیدشدن اسید آمینه تا انتهای ایلئوم را برآورد میکند و با زیستفراهمی یکسان نیست.
ضریب جدول بدون اطلاع از ترکیب همان محموله، کیفیت فرآوری و سن پرنده، دقت محدودی دارد.
در جیرههای کمپروتئین، Glyequi، نیتروژن غیرضروری و تعادل الکترولیتی نیز باید در فرمول کنترل شود.
مبنای استفاده از SID AA در فرمولاسیون
پروتئین خام و اسید آمینه کل برای مقایسه کیفیت مواد خوراکی کافی نیستند. حرارت، فیبر، عوامل ضدتغذیهای و شرایط فرآوری میتوانند مقدار اسید آمینه قابلاستفاده را تغییر دهند، بدون آنکه تغییر متناظری در اسید آمینه کل دیده شود. به همین دلیل، در جیرهنویسی مقدار اسید آمینهای که تا انتهای ایلئوم هضم شده است، مبنای مناسبتری برای مقایسه مواد بهشمار میآید.
قابلیت هضم ایلئومی استانداردشده اسیدهای آمینه یا Standardized Ileal Digestibility of Amino Acids معمولاً با SID AA بیان میشود. اصطلاح SIAA نیز در بعضی متون تجاری دیده میشود، اما بهکارگیری SID AA در متون جدید متداول است.
وقتی نیاز گله با SID Lys و نسبتهای SID AA:Lys تعریف میشود، عرضه مواد اولیه نیز باید بر همین مبنا وارد نرمافزار شود. استفاده همزمان از نیاز قابلهضم و اسید آمینه کل، یا ترکیب ضرایب مراجعی که تعریف یکسانی از SID ندارند، برآورد را منحرف میکند.
ویرایش دهم Nutrient Requirements of Poultry در سال ۲۰۲۶ جایگزین ویرایش ۱۹۹۴ شد. در این ویرایش، جداول AID و SID مواد خوراکی و نیازهای اسید آمینه قابلهضم طیور بهروز شدهاند. یکی دیگر از خطاهای رایج استفاده از سندهای مرتبط با خوک در تغذیه طیور است. به عنوان مثال سند NRC سال ۲۰۱۲ مربوط به خوک است و جداول آن بهعنوان مرجع نیازهای طیور قابل استفاده نیست.
تعریف AID، SID، قابلیت هضم واقعی و زیستفراهمی
در محتویات ایلئومی، منشا اسید آمینه اندازهگیریشده فقط پروتئین هضمنشده خوراک نیست و آنزیمهای گوارشی، موسین، سلولهای اپیتلیال جداشده، ترشحات صفراوی و بخشی از توده میکروبی نیز در نمونه حضور دارند. این منشأ درونزاد باعث میشود AID، بهویژه در مواد غذایی کمپروتئین، کمتر از ظرفیت واقعی هضم ماده خوراکی برآورد شود.
| شاخص | تصحیح دفع درونزاد | کاربرد | محدودیت کلیدی |
|---|---|---|---|
| AID Apparent Ileal Digestibility | بدون تصحیح | خروجی مستقیم آزمون و مقایسه درون همان مطالعه | به سطح اسید آمینه جیره و دفع درونزاد حساس است؛ جمعپذیری ضعیفتر |
| SID Standardized Ileal Digestibility | تصحیح برای دفع درونزاد پایه | انتخاب ترجیحی برای ماتریس مواد و بیان نیاز در فرمولاسیون | دفع اختصاصی ناشی از فیبر و ضدتغذیهایها را جدا نمیکند |
| RID / Real | تصحیح برای دفع کل؛ پایه + اختصاصی | پژوهش درباره اثر واقعی یک ماده یا عامل ضدتغذیهای | اندازهگیری مستقیم دفع اختصاصی دشوار و داده عملی محدود است |
| زیستفراهمی | مفهومی فراتر از هضم | پاسخ رشد، تولید، نگهداری یا شاخص متابولیک | یک AA میتواند جذب شود ولی به علت آسیب شیمیایی یا عدمتعادل، استفاده متابولیک کامل نداشته باشد |
در منابع مختلف، «قابلیت هضم ایلئومی واقعی» گاهی برای تصحیح دفع پایه و گاهی برای دفع کل بهکار رفته است. برای حذف ابهام، توجه به تعریف دقیق شاخص و روش برآورد دفع درونزاد اهمیت فوقالعاده مییابد.
تفسیر دفع پایه
دفع پایه به حداقل دفع اجتنابناپذیر اسید آمینه گفته میشود که عمدتاً با مصرف ماده خشک ارتباط دارد و مستقل از ماهیت ماده آزمون فرض میشود. مقدار دفع پایه تحت تاثیر سن، خوراک و روش آزمایش قرار نمیگیرد. سن، مصرف خوراک، روش اندازهگیری، تعادل الکترولیتی، کلسیم، فیتات و ترکیب جیره فاقد نیتروژن از عوامل مؤثر بر این برآورد هستند.
محاسبه AID، SID و مقدار اسید آمینه قابلهضم
در روش مارکر، ضریب AID از نسبت اسید آمینه و مارکر غیرقابلهضم در جیره و محتویات ایلئوم بهدست میآید. همه غلظتها باید بر اساس مبنای ماده خشک بیان شود.
AID = 1 − [(AA digesta ÷ AA diet) × (Marker diet ÷ Marker digesta)]
ضریب AID؛ برای درصد در ۱۰۰ ضرب شودSID = AID + (Basal endogenous AA flow ÷ AA concentration in diet)
جریان پایه و غلظت AA باید واحد یکسان، معمولاً g/kg DMI و g/kg DM، داشته باشندSID AA content = Total AA content × SID coefficient
برای مواد اولیه، این محاسبه برای هر اسید آمینه جداگانه انجام میشودمثال محاسباتی
فرض کنید یک بچ کنجاله روی مبنای ماده خشک، ۳۲ گرم لیزین کل در دارد و ضریب SID لیزین متناسب با کیفیت آن ۰.۸۹ انتخاب شده است:
- لیزین SID روی ماده خشک: 32 × 0.89 = 28.48 g/kg DM
- اگر ماده خشک بچ ۸۹٪ باشد، لیزین SID روی مبنای as-fed: 28.48 × 0.89 = 25.35 g/kg
بنابراین با تغییر رطوبت یا اسید آمینه کل محموله، مقدار SID ورودی به نرمافزار نیز تغییر میکند؛ حتی اگر ضریب قابلیت هضم ثابت در نظر گرفته شود.
در موادی که غلظت یک اسید آمینه بسیار کم است، تصحیح دفع پایه گاهی ضریب محاسبهشده را به بیش از ۱۰۰ درصد میرساند. این رقم به معنای هضم بیش از ۱۰۰ درصد نیست. در چنین حالتی سطح اسید آمینه جیره آزمون، خطای آنالیز، مقدار دفع پایه و روش محاسبه باید بررسی شود.
روشهای آزمون قابلیت هضم ایلئومی در طیور
در آزمون متداول جوجه گوشتی، ماده مورد بررسی معمولاً منبع اصلی اسید آمینه در یک جیره نیمهخالص است. پس از دوره سازگاری، پرندگان طبق پروتکل مصوب یوتانایز شده و محتویات انتهای ایلئوم برای هر تکرار جمعآوری میشود. بررسیهای مربوط به ۲۰۱۷ نشان داد استفاده از یک دستورالعمل مشترک، میتواند اختلاف نتایج ایستگاههایی را که پیش از آن روشهای متفاوت داشتند، بهطور محسوس کاهش دهد.
ماده آزمون منبع اصلی AA است. ساده و رایج، اما برای مواد کمپروتئین به سطح ورود بالا و ماتریس مناسب نیاز دارد.
برای مواد با ورود محدود یا برآورد همزمان قابلیت هضم و دفع پایه کاربرد دارد؛ طراحی و فرض خطیبودن باید کنترل شود.
روش رایج برآورد دفع پایه است، اما کمبود شدید AA میتواند وضعیت فیزیولوژیک غیرطبیعی ایجاد کند؛ مدت زمان تغذیه و ترکیب جیره مهم است.
امکان جداسازی جزء غذایی از درونزاد را میدهد، ولی آلودگی با پروتئین هضمنشده و سطح ورود پروتئین میتواند برآورد را منحرف کند.
مارکرها و نمونهگیری
اکسید کروم، خاکستر نامحلول در اسید و دیاکسید تیتانیوم در تحقیقات بهعنوان مارکر استفاده شده است. انتخاب مارکر باید بر بر اساس دقت آزمون و مقررات منطقهای استوار باشد. اتحادیه اروپا در مصوبه ۲۰۲۱/۲۰۹۰ مجوز استفاده از دیاکسید تیتانیوم را بهعنوان افزودنی خوراک برای همه گونهها رد کرد؛ بنابراین کاربرد پژوهشی یا عملی آن را نباید بدون بررسی مقررات محلی تعمیم داد.
در مطالعهای در سال ۲۰۲۴، میانگین AID تحت تاثیر فشار حرکت محتویات و تفاوت در شستوشوی ایلئوم قرار نگرفت. با این حال، روش شستشو و فشار وارده به ایلئوم برای چند اسید آمینه واریانس بیشتری ایجاد کرد که احتمالاً با ورود موسین و سلولهای جداشده به نمونه مرتبط بود. روش جمعآوری باید در گزارش آزمایش ذکر شود.
آنالیز شیمیایی
روش آمادهسازی نمونه و هیدرولیز برای همه AA یکسان نیست. تریپتوفان در هیدرولیز اسیدی تخریب میشود و اسیدهای آمینه گوگرددار به اکسیداسیون پیش از هیدرولیز نیاز دارند. کنترل کیفیت مارکر، بازیافت AA، یکنواختی اختلاط، خشککردن/لیوفیلیز و گزارش مبنای ماده خشک، برای قابلاعتماد بودن ضریب ضروری است.
منابع تغییرپذیری ضریب SID
| سطح | عوامل | پیام برای متخصص تغذیه |
|---|---|---|
| ماده اولیه | رقم و اقلیم، خاک و ذخیرهسازی، پوسته و فیبر، مهارکننده تریپسین، تانن، فیتات، آلودگی | نام ماده کافی نیست؛ مشخصات کیفی میتواند بر ضریب تاثیرگذار باشد. |
| فرآوری | حرارت ناکافی یا بیشازحد، خشککردن، پلت، اکستروژن، اندازه ذره (اندازه آسیاب) | برای سویا KOH solubility/PDI و فعالیت اورهآز؛ برای پروتئینهای حرارتدیده شاخصهای آسیب لیزین در کنار AA کل باید مدنظر قرار گیرد. |
| پرنده | سن، گونه، نژاد و آمیخته، ژنوتیپ، مصرف خوراک، سلامت روده، کوکسیدیوز، استرس گرمایی | ضریب جوجه ۲۱روزه بدون تصحیح برای پولت، مرغ تخمگذار یا سنین بسیار پایین قابل تعمیم نیست. |
| جیره آزمون | سطح کلسیم و فیتات، الکترولیتها، فیبر خام، چربی، شکل خوراک و مدت سازگاری | جیره آزمایشی با جیره تجاری هدف مقایسه شود؛ تصور استقلال کامل SID از ماتریس خوراک پایه اشتباه است. |
| آزمایشگاه | مارکر، محل ایلئوم، روش برداشت، تعداد پرنده، هیدرولیز و دستگاه | میانگین چند مطالعه با دستورالعمل استاندارد معمولاً از یک عدد منفرد قابل استنادتر است. |
در واکنش میلارد، گروه ε-آمینو لیزین ممکن است مسدود شود. بخشی از این لیزینِ تغییرشکلیافته میتواند در آنالیز «لیزین کل» یا حتی ناپدیدشدن گوارشی دیده شود، اما برای سنتز پروتئین کارایی کامل نداشته باشد. برای مواد پرریسک مانند DDGS تیره، پودر خون و منابع حیوانی بیشفرآوریشده، لیزین واکنشپذیر و شاخصهای فرآوری باید در نظر گرفته شود.
در مطالعهای روی کنجاله سویا و کانولا، اثر سن بر SID به نوع ماده و اسید آمینه وابسته بود. تهیه ماتریس جداگانه در عمل و برای تمام سنین اغلب امکانپذیر نیست، اما در بازبینی و پایش ضرایب برای ۱۰ تا ۲۰ روز ابتدای پرورش که مصادف با ظرفیت پایین دستگاه گوارش در هضم و جذب مواد مغذی است، ضروری به نظر میرسد.
رویه پیشنهادی برای تنظیم و نگهداری ماتریس
گونه، سویه، سن، جنس، هدف عملکرد و مبنای as-fed یا DM را مشخص کنید. نیاز SID Lys و نسبتهای SID AA:Lys باید از یک چارچوب سازگار بیاید.
یکی از منابع NASEM 2026، CVB یا INRAE-CIRAD-AFZ را مرجع اصلی قرار دهید. ورود داده از منابع دیگر به ثبت روش آزمون و تبدیل مبنا نیاز دارد.
رطوبت، CP و در صورت امکان پروفایل AA را با NIR کالیبره پایش کنید. NIR بدون کالیبراسیون in vivo ضریب SID تولید نمیکند.
تأمینکننده، کیفیت فرآوری و پراکندگی نتایج قبلی را در نظر بگیرید. برای مواد پرنوسان، ضریب میانگین ممکن است حاشیه ایمنی کافی نداشته باشد.
علاوه بر Lys، Met+Cys، Thr و Trp، مقادیر Val، Ile، Arg، Glyequi، نیتروژن قابلاستفاده، تعادل الکترولیتی و انرژی را نیز کنترل کنید.
مقدار ادعاشده در مورد ماتریس آنزیم یا فیتاز باید با در نظر گرفتن دز، سوبسترا و شرایط جیره اعمال شود. ضریب بهبود را همزمان در SID ماده و ماتریس آنزیم وارد نکنید.
وزن، FCR، یکنواختی، بازده سینه، چربی لاشه، مصرف آب، رطوبت بستر و نیتروژن دفعی را در کنار هزینه هر کیلوگرم افزایش وزن پایش کنید.
در ماتریس کارخانه برای هر ضریب، منبع داده، گونه و سن پرنده آزمون، مبنای ماده خشک یا as-fed و تاریخ آخرین بازبینی ثبت شود. بدون این اطلاعات، منشأ ضریب و امکان بازبینی آن مشخص نخواهد بود.
انتخاب و بومیسازی بانک داده
| منبع | نقطه قوت | نحوه استفاده پیشنهادی |
|---|---|---|
| NASEM 2026 | مرجع اجماعی جدید؛ جدول AID و SID مواد و نیازهای قابلهضم طیور | خط مبنای علمی برای بازطراحی مشخصات پس از ویرایش ۱۹۹۴ |
| CVB | تدوین ضرایب SID بر پایه مرور دادهها و دفع پایه تعریفشده | مناسب برای ماتریس اروپایی؛ سند روششناسی را همراه جدول نگه دارید |
| INRAE-CIRAD-AFZ | بیش از ۲۰۰ خوراک، مبنای as-fed و DM و آمار تغییرپذیری | برای غربال مواد جایگزین و مشاهده دامنه؛ سپس با داده محلی تعدیل شود |
| داده تأمینکننده/تجاری | تعداد نمونه زیاد و ارتباط با منشأ جغرافیایی | پس از بررسی روش آزمون، تاریخ، تعریف SID و تضاد منافع؛ نه بهعنوان عدد بدون منبع |
| داده محلی کارخانه | بیشترین ارتباط با زنجیره تأمین واقعی | ترکیب آنالیز بچ، شاخص فرآوری، نتایج مزرعه و آزمونهای دورهای in vivo |
ضرایب جداول عمومی را نباید بدون تعدیل برای مواد رایج ایران بهکار برد. کنجاله سویا، ذرت، گندم، پودر ماهی و پودر گوشت از نظر ترکیب و قابلیت هضم دامنه قابلتوجهی دارند. ضریب مرجع زمانی مفید است که همراه آنالیز محموله و شاخصهای کیفیت فرآوری استفاده و با داده تأمینکننده و نتایج مزرعه بازبینی شود.
کاربرد SID AA در جیرههای کمپروتئین
فرمولاسیون بر مبنای SID AA امکان کاهش پروتئین خام و استفاده دقیقتر از اسیدهای آمینه آزاد را فراهم میکند. در صورت حفظ توازن اسیدهای آمینه، مصرف منابع پروتئینی، دفع نیتروژن، آمونیاک، مصرف آب و رطوبت بستر کاهش مییابد. مقدار کاهش قابلتحمل به سن پرنده، ترکیب مواد اولیه، اسیدهای آمینه آزاد موجود و اهداف عملکرد و لاشه بستگی دارد.
در جیره ذرت–سویا، کاهش ۱ تا ۲ واحد درصد CP در هر فاز معمولاً با تنظیم دقیق اسیدهای آمینه ضروری قابل اجراست.
کاهش بیشتر در برخی آزمایشها بدون افت عملکرد انجام شده است، اما به تأمین دامنه وسیعتری از IAA، Glyequi، نیتروژن غیرضروری و کنترل نسبت نشاسته به CP نیاز دارد.
در یک آزمایش ۲۰۲۴، کاهش CP جیره رشد از ۲۰ به ۱۷٪ با تأمین ۱۱ اسید آمینه ضروری، عملکرد را در سطح شاهد نگه داشت؛ اما خود نویسندگان و ادبیات پیشین نشان میدهند این نتیجه برای همه فرمولها قابل تعمیم نیست. اثر افزودن Gly و Glu نیز میان مطالعات یکنواخت نبوده است.
عوامل مهم در جیرههای کمپروتئین
- Glyequi: مجموع گلیسین و سرین، با توجه به سطوح ترئونین، سیستئین و کولین؛ بهویژه در سنین پایین.
- نیتروژن غیرضروری: تأمین IAA بهتنهایی همیشه بستر N کافی برای ساخت اسیدهای آمینه غیرضروری را تضمین نمیکند.
- تعادل BCAA: لوسین بالای ذرت و محصولات جانبی میتواند نیاز Ile و Val را تشدید کند.
- همزمانی جذب: اسیدهای آمینه آزاد سریعتر از پروتئینباند جذب میشوند؛ الگوی مصرف و فازبندی خوراک اهمیت پیدا میکند.
- انرژی و نشاسته: بالا رفتن نسبت نشاسته به CP ممکن است چربی شکمی را افزایش و بازده لاشه را تغییر دهد، حتی اگر رشد حفظ شود.
ارزیابی جیره کمپروتئین بهتر است بر اساس هزینه خوراک به ازای کیلوگرم افزایش وزن یا گوشت قابلفروش، یکنواختی گله، بازده سینه، کیفیت بستر و هزینه اسیدهای آمینه آزاد انجام شود. کاهش CP همیشه به کاهش هزینه تولید منجر نمیشود.
مرور دادههای منتشرشده در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶
اثر سن: در دادههای چندسنّی، تغییر SID کنجاله سویا و کانولا از ۷ تا ۴۲ روز برای همه اسیدهای آمینه یکسان نبود.
روش نمونهبرداری: اختلاف در شستوشوی ایلئوم و نحوه نمونهبرداری، تاثیر چندانی بر میانگین AID نداشت.
مدلهای پیشبینی: برای سویا، ذرت و مواد جایگزین، مدلهایی بر پایه ترکیب شیمیایی ماده توسعه یافتهاند. کاربرد این مدلها به اعتبارسنجی با نمونههای محلی نیاز دارد.
ویرایش دهم NASEM: این مرجع ۴۲۴صفحهای، جداول نیاز، قابلیت هضم و ترکیب مواد اولیه ویرایش ۱۹۹۴ را بهروز کرده است.
ماتریس آنزیمی
اثر فیتاز و پروتئاز بر قابلیت هضم اسیدهای آمینه به نوع اسید آمینه، ماده اولیه، سطح فیتات و کلسیم، دوز آنزیم و شرایط فرآوری وابسته است و استفاده از یک ضریب افزایش ثابت برای همه اسیدهای آمینه توصیه نمیشود. ماتریس اختصاصی هر آنزیم باید بر دادههای چند آزمایش معتبر تکیه داشته باشد و با حاشیه اطمینان بالا وارد فرمول شود. اثر فیتاز و پروتئاز نیز در برخی مواقع جمعپذیر نیست. این نکات مهم معمولا در شرایط عملی مدنظر قرار نمیگیرد و میتواند منشا اختلافات بزرگ در پیشبینی و واقعیت فرمول باشد.
NIR برای برآورد سریع رطوبت، CP و بعضی اسیدهای آمینه مناسب است. پیشبینی SID با NIR تنها زمانی قابل استفاده است که مدل کالیبراسیون با داده in vivo بر آن اعمال شود و برای ماده اولیه، دستگاه و دامنه نمونههای کارخانه اعتبارسنجی شده باشد.
چکلیست کنترل فرمول
خطاهای رایج
- ارجاع به NRC 2012 بهعنوان جدول طیور؛ این سند مربوط به خوک است.
- تعمیم یک ضریب میانگین SID به «مشخصه تضمینشده» برای همه محمولهها.
- فرض اینکه افزودن مولتیآنزیم یا پروتئاز، همه ضرایب AA را به یک اندازه بالا میبرد.
- کاهش CP با جایگزینی Lys، Met، Thr و Trp بدون کنترل AAهای ضروری دیگر و نیتروژن غیرضروری.
- استفاده از SID بهعنوان شاخص کیفیت متابولیک لیزین در مواد حرارتدیده.
- استفاده از مارکرهای تایید نشده یا مورد تردید از منظر علمی.
پرسشهای پرتکرار متخصصان
آیا SID همیشه از AID بزرگتر است؟
اگر دفع پایه مثبت باشد، بله؛ چون SID از افزودن تصحیح دفع پایه به AID بهدست میآید. بزرگی اختلاف در مواد یا AAهای کمغلظت بیشتر است.
آیا میتوان ضرایب جوجه گوشتی را برای مرغ تخمگذار استفاده کرد؟
در نبود داده اختصاصی ممکن است این ضرایب بهطور موقت استفاده شوند، اما تفاوت مصرف خوراک، سن، وضعیت فیزیولوژیک و روش آزمون میتواند بر نتیجه اثر بگذارد. در صورت دسترسی، داده مربوط به همان کلاس پرنده اولویت دارد.
برای اسیدهای آمینه آزاد چه ضریبی وارد کنیم؟
بسیاری از L-AAهای خوراکی جذب بسیار بالایی دارند، اما پایه فعال، نمک یا آنالوگ، خلوص، ایزومر و دستورالعمل تأمینکننده مهم است.
آیا SID قابلیت جمعپذیری کامل دارد؟
SID نسبت به AID جمعپذیری بهتری دارد و برای فرمولاسیون توصیه میشود، اما «کامل» نیست. سطح ورود پایین، اثر متفابل مواد، فیبر، فیتات، آنزیم و تفاوت دفع پایه میتواند انحراف ایجاد کند.
آیا با NIR میتوان SID را مستقیماً اندازه گرفت؟
NIR ترکیب شیمیایی را با مدل کالیبراسیون تخمین میزند. برای پیشبینی SID باید مدل با داده in vivo معتبر پیوند داده شده و برای نوع ماده، دستگاه و دامنه محلی اعتبارسنجی شود.
واژهنامه فنی و معادلهای بهکاررفته
در جدول زیر، اصطلاحات تخصصی و اختصارهای بهکاررفته در مقاله همراه با معادل فارسی آنها آمده است. در مواردی که اختصار انگلیسی در فرمولاسیون و گزارش آزمایشگاهی رایج است، اختصار در متن حفظ شده و معادل فارسی در نخستین کاربرد توضیح داده شده است.
| اصطلاح یا اختصار | معادل فارسی استفادهشده | کاربرد در این مقاله |
|---|---|---|
| AA Amino Acid | اسید آمینه | نام عمومی واحدهای سازنده پروتئین |
| Total AA | اسید آمینه کل | مقدار شیمیایی اسید آمینه پیش از اعمال ضریب قابلیت هضم |
| Digestible AA | اسید آمینه قابلهضم | مقدار اسید آمینه پس از درنظرگرفتن قابلیت هضم |
| AID Apparent Ileal Digestibility | قابلیت هضم ایلئومی ظاهری | ضریب هضم بدون تصحیح دفع درونزاد |
| SID Standardized Ileal Digestibility | قابلیت هضم ایلئومی استانداردشده | AID پس از تصحیح دفع پایه درونزاد |
| SID AA | اسید آمینه قابلهضم ایلئومی استانداردشده | مبنای بیان عرضه اسیدهای آمینه در فرمولاسیون |
| SIAA | اسید آمینه ایلئومی استانداردشده | اختصار تجاری کمکاربردتر برای مفهوم SID AA |
| RID / Real digestibility | قابلیت هضم ایلئومی واقعی | ضریب تصحیحشده برای دفع پایه و اختصاصی درونزاد |
| TID True Ileal Digestibility | قابلیت هضم ایلئومی حقیقی | اصطلاحی با تعریف متفاوت در منابع؛ در متن با احتیاط بهکار رفته است |
| Ileum | ایلئوم | بخش انتهایی روده باریک و محل نمونهبرداری |
| Ileal digesta | دیگستای ایلئومی | محتویات جمعآوریشده از انتهای ایلئوم |
| Ileal digestibility | قابلیت هضم ایلئومی | ناپدیدشدن ماده مغذی تا انتهای ایلئوم |
| Basal endogenous AA losses | دفع پایه درونزاد اسیدهای آمینه | دفع اجتنابناپذیر مرتبط با مصرف ماده خشک |
| Specific endogenous losses | دفع اختصاصی درونزاد | دفع ناشی از ویژگی ماده، فیبر یا عوامل ضدتغذیهای |
| Endogenous flow | جریان درونزاد | ورود اسیدهای آمینه منشأگرفته از ترشحات و بافت پرنده به دیگستا |
| Bioavailability | زیستفراهمی | سهم ماده جذبشده که برای پاسخ متابولیک در دسترس است |
| Metabolic utilization | استفاده متابولیک | مصرف اسید آمینه جذبشده در نگهداری، رشد یا تولید |
| Additivity | جمعپذیری | امکان جمعکردن مقادیر قابلهضم مواد برای برآورد جیره کامل |
| Marker | مارکر غیرقابلهضم | ماده شاخص برای محاسبه نسبت جیره و دیگستا |
| Chromium oxide | اکسید کروم | یکی از مارکرهای پژوهشی قابلیت هضم |
| Acid-insoluble ash | خاکستر نامحلول در اسید | مارکر داخلی یا افزودهشده در آزمون هضم |
| Titanium dioxide | دیاکسید تیتانیوم | مارکر پژوهشی با محدودیت مقرراتی در اتحادیه اروپا |
| Direct assay diet | جیره آزمون مستقیم | جیرهای که ماده آزمون منبع اصلی اسید آمینه آن است |
| Difference method | روش تفاضلی | برآورد قابلیت هضم ماده از اختلاف جیره پایه و جیره آزمون |
| Regression method | روش رگرسیون | برآورد ضریب از پاسخ چند سطح ورود ماده |
| Nitrogen-free diet | جیره فاقد نیتروژن | روش رایج برآورد دفع پایه درونزاد |
| Casein hydrolysate | کازئین هیدرولیزشده | منبع پروتئینی بسیار قابلهضم برای تفکیک جزء غذایی و درونزاد |
| Semi-purified diet | جیره نیمهخالص | جیره آزمایشی با ترکیب کنترلشده |
| Pooled sample | نمونه تجمیعی | نمونه حاصل از ترکیب دیگستای چند پرنده در یک تکرار |
| Replicate | تکرار آزمایشی | واحد مستقل آماری در آزمون |
| Ileal flushing | شستوشوی ایلئوم | روش برداشت دیگستا با شستوشوی بخش موردنظر |
| Gentle squeezing | فشار ملایم دیگستا | روش مکانیکی برداشت محتویات ایلئوم |
| DM Dry Matter | ماده خشک | مبنای بیان غلظت پس از حذف رطوبت |
| DMI Dry Matter Intake | مصرف ماده خشک | مبنای بیان جریان دفع پایه |
| As-fed | مبنای خوراک مصرفی | بیان غلظت در ماده با رطوبت واقعی |
| SID coefficient | ضریب SID | نسبت استانداردشده قابلیت هضم هر اسید آمینه |
| SID AA content | مقدار اسید آمینه SID | حاصل ضرب اسید آمینه کل در ضریب SID |
| CP Crude Protein | پروتئین خام | برآورد پروتئین خوراک بر پایه نیتروژن کل |
| SID Lys | لیزین قابلهضم ایلئومی استانداردشده | مبنای رایج تنظیم نسبت سایر اسیدهای آمینه |
| Ideal protein / SID AA:Lys | پروتئین ایدهآل / نسبت اسید آمینه به لیزین SID | بیان نیاز سایر اسیدهای آمینه نسبت به لیزین |
| Lys Lysine | لیزین | اسید آمینه مرجع در الگوی پروتئین ایدهآل |
| Met Methionine | متیونین | اسید آمینه گوگرددار ضروری |
| Cys Cysteine | سیستئین | اسید آمینه گوگرددار قابلساخت از متیونین |
| Met+Cys | مجموع متیونین و سیستئین | شاخص رایج نیاز اسیدهای آمینه گوگرددار |
| Thr Threonine | ترئونین | اسید آمینه ضروری مرتبط با موسین و رشد |
| Trp Tryptophan | تریپتوفان | اسید آمینه ضروری حساس به روش هیدرولیز |
| Val Valine | والین | یکی از اسیدهای آمینه شاخهدار |
| Ile Isoleucine | ایزولوسین | یکی از اسیدهای آمینه شاخهدار |
| Leu Leucine | لوسین | اسید آمینه شاخهدار با مقدار بالا در ذرت و بعضی محصولات جانبی |
| Arg Arginine | آرژینین | اسید آمینه ضروری در طیور |
| Gly Glycine | گلیسین | جزء محاسبه Glyequi |
| Ser Serine | سرین | جزء محاسبه Glyequi |
| Glu Glutamic acid | اسید گلوتامیک | یکی از منابع نیتروژن غیرضروری در مطالعات جیره کمپروتئین |
| Glyequi Glycine equivalent | معادل گلیسین | بیان عملکردی مجموع گلیسین و سهم سرین |
| IAA Indispensable Amino Acids | اسیدهای آمینه ضروری | اسیدهای آمینهای که تأمین آنها از جیره لازم است |
| BCAA Branched-Chain Amino Acids | اسیدهای آمینه شاخهدار | لوسین، ایزولوسین و والین |
| Nonessential nitrogen | نیتروژن غیرضروری | نیتروژن موردنیاز برای ساخت اسیدهای آمینه قابلسنتز |
| L-AA | اسید آمینه با ایزومر L | شکل فعال زیستی بسیاری از اسیدهای آمینه آزاد |
| Active basis | پایه فعال | مقدار واقعی جزء فعال در محصول تجاری |
| Analogue | آنالوگ | ترکیب مشابه اسید آمینه با مسیر استفاده متفاوت |
| Isomer | ایزومر | شکل فضایی مولکول، مانند L یا D |
| Reactive lysine | لیزین واکنشپذیر | بخشی از لیزین که گروه آمینی آن برای متابولیسم قابلاستفاده است |
| Maillard reaction | واکنش میلارد | واکنش قند و گروه آمینی که میتواند کیفیت لیزین را کاهش دهد |
| KOH solubility | حلالیت پروتئین در هیدروکسید پتاسیم | شاخص ارزیابی شدت فرآوری کنجاله سویا |
| PDI Protein Dispersibility Index | شاخص پراکندگیپذیری پروتئین | شاخص کیفیت حرارتدهی پروتئین سویا |
| Urease activity | فعالیت اورهآز | شاخص حرارت ناکافی و غیرفعالسازی مهارکنندههای سویا |
| Anti-nutritional factors | عوامل ضدتغذیهای | ترکیباتی که هضم یا استفاده از مواد مغذی را محدود میکنند |
| Trypsin inhibitor | مهارکننده تریپسین | عامل ضدتغذیهای مهم در سویای فرآورینشده یا کمحرارتدیده |
| Tannin | تانن | ترکیب فنولی مؤثر بر هضم پروتئین |
| Phytate | فیتات | ترکیب ذخیرهای فسفر با اثر بر مواد معدنی و قابلیت هضم پروتئین |
| Wet chemistry | شیمی تر | اندازهگیری آزمایشگاهی مستقیم ترکیب خوراک |
| NIR Near-Infrared Spectroscopy | طیفسنجی فروسرخ نزدیک | روش سریع پیشبینی ترکیب خوراک با مدل کالیبراسیون |
| Calibration | کالیبراسیون | رابطه آماری میان طیف NIR و داده مرجع |
| Prediction model | مدل پیشبینی | مدل برآورد SID از ترکیب شیمیایی یا داده طیفی |
| Batch / lot | محموله / بچ | واحد مشخص ماده اولیه با منشأ و آنالیز معین |
| Batch-specific | مختص محموله | ضریب یا پیشبینی متناسب با همان بچ ماده |
| Local validation | اعتبارسنجی محلی | بررسی عملکرد مدل در مواد و شرایط همان کارخانه یا منطقه |
| In vivo | آزمون در موجود زنده | داده حاصل از پرنده زنده برای قابلیت هضم یا پاسخ عملکردی |
| Hydrolysis | هیدرولیز | مرحله آزادسازی اسیدهای آمینه برای آنالیز |
| Pre-hydrolysis oxidation | اکسیداسیون پیش از هیدرولیز | آمادهسازی لازم برای سنجش اسیدهای آمینه گوگرددار |
| AA recovery | بازیافت اسید آمینه | سهم اسید آمینه بازیابیشده در روش آنالیز |
| Lyophilization | لیوفیلیز / خشککردن انجمادی | روش خشککردن نمونه دیگستا |
| Phytase | فیتاز | آنزیم تجزیهکننده فیتات |
| Protease | پروتئاز | آنزیم تجزیهکننده پروتئین |
| Enzyme matrix | ماتریس آنزیمی | اعتبار مواد مغذی منظورشده برای اثر آنزیم در نرمافزار |
| Substrate | سوبسترا | مادهای که آنزیم بر آن اثر میکند |
| COA Certificate of Analysis | گواهی آنالیز | گزارش مشخصات آزمایشگاهی هر محموله |
| Least-cost formulation | فرمولاسیون حداقلهزینه | انتخاب ترکیب خوراک با کمترین هزینه تحت قیود تغذیهای |
| Safety margin | حاشیه ایمنی | فاصله منظورشده برای پوشش عدمقطعیت داده و تغییرپذیری ماده |
| FCR Feed Conversion Ratio | ضریب تبدیل خوراک | مقدار خوراک مصرفی به ازای افزایش وزن |
| Breast yield | بازده سینه | سهم گوشت سینه از وزن لاشه |
| Nitrogen excretion | دفع نیتروژن | نیتروژن دفعشده از پرنده |
| Ammonia | آمونیاک | محصول تجزیه ترکیبات نیتروژنی بستر |
| Litter moisture | رطوبت بستر | شاخص مدیریتی مرتبط با آب مصرفی و دفعی |
| Electrolyte balance | تعادل الکترولیتی | توازن یونهای اصلی جیره |
| Usable nitrogen | نیتروژن قابلاستفاده | نیتروژن در دسترس برای سنتز ترکیبات نیتروژنی بدن |
| Starch:CP ratio | نسبت نشاسته به پروتئین خام | شاخص مرتبط با مصرف انرژی و رسوب چربی در جیره کمپروتئین |
| Broiler | جوجه گوشتی | کلاس پرنده اصلی در بیشتر آزمونهای قابلیت هضم |
| Layer | مرغ تخمگذار | کلاس پرنده با نیاز و فیزیولوژی متفاوت از جوجه گوشتی |
| Pullet | پولت | مرغ جوان پیش از شروع تخمگذاری |
| Genotype | ژنوتیپ | زمینه ژنتیکی مؤثر بر مصرف و هضم |
| Coccidiosis | کوکسیدیوز | بیماری رودهای مؤثر بر هضم و جذب |
| Heat stress | استرس گرمایی | شرایط محیطی مؤثر بر مصرف خوراک و عملکرد روده |
| Pelleting | پلتکردن | فرآوری حرارتی و مکانیکی خوراک |
| Extrusion | اکستروژن | فرآوری با فشار، حرارت و برش |
| Particle size | اندازه ذره | ویژگی فیزیکی مؤثر بر مصرف و هضم خوراک |
| DDGS | تفاله خشک تقطیری همراه با مواد محلول | محصول جانبی ذرت با خطر آسیب حرارتی و تغییرپذیری لیزین |
| NASEM | آکادمیهای ملی علوم، مهندسی و پزشکی آمریکا | مرجع ویرایش دهم نیازهای غذایی طیور در سال ۲۰۲۶ |
| CVB | سامانه ارزیابی خوراک هلند | یکی از منابع ضرایب SID مواد خوراکی |
| INRAE-CIRAD-AFZ Feed Tables | جداول خوراک INRAE-CIRAD-AFZ | بانک داده ترکیب و ارزش غذایی مواد خوراکی |
| NRC | شورای ملی پژوهش آمریکا | نام مرجع قدیمیتر؛ ویرایش ۲۰۱۲ مورد اشاره در متن مربوط به خوک است |
منابع منتخب
- National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. 2026. Nutrient Requirements of Poultry: Tenth Revised Edition. doi:10.17226/25395
- Adeola O, Xue PC, Cowieson AJ, Ajuwon KM. 2016. Basal endogenous losses of amino acids in protein nutrition research for swine and poultry. Animal Feed Science and Technology 221:274–283. DOI
- Ravindran V, et al. 2017. Determination of ileal digestibility of amino acids in raw materials for broiler chickens—collaborative studies and assay recommendations. Animal Feed Science and Technology 225:62–72. DOI
- Ravindran V. 2021. Progress in ileal endogenous amino acid flow research in poultry. Journal of Animal Science and Biotechnology 12:5. DOI
- Blok MC. 2017. Ileal Digestible Amino Acids for Poultry. CVB Documentation Report. Wageningen repository
- Barua M, et al. 2024. Effect of age on the standardized ileal amino acid digestibility of soybean meal and canola meal in broilers. Animal Nutrition. DOI
- Sasia S, et al. 2024. Effect of different ileal content collection methods on ileal amino acid digestibility coefficients. Animal—Open Space 3:100073. DOI
- Cho I, et al. 2024. Growth performance and nitrogen excretion of broiler chickens fed low-protein diets supplemented with amino acids. Journal of Animal Science and Technology 66:145–158. DOI
- Strifler P, et al. 2024. Effects of dietary threonine and glycine supplies in broilers fed low-protein diets. Frontiers in Veterinary Science. DOI
- Cowieson AJ, et al. 2020. Toward standardized amino acid matrices for exogenous phytase and protease in corn–soybean meal diets. Poultry Science 99:3196–3206. DOI
- INRAE-CIRAD-AFZ Feed Tables؛ داده ترکیب و ارزش غذایی خوراکها روی مبنای as-fed و ماده خشک.
- Commission Implementing Regulation (EU) 2021/2090 concerning titanium dioxide as a feed additive. EUR-Lex
